Zaczyna się od drapania w gardle. Następnego dnia pojawia się katar, nos staje się zatkany, a zwykłe obowiązki wymagają więcej wysiłku. Tak często przebiega przeziębienie, czyli wirusowa infekcja górnych dróg oddechowych. U większości zdrowych osób ustępuje samoistnie, choć kaszel i podrażnienie błon śluzowych mogą utrzymywać się jeszcze po ustąpieniu najbardziej dokuczliwych objawów.
Nie istnieje lek, który natychmiast usuwa przyczynę zwykłego przeziębienia. Można natomiast złagodzić jego objawy i zadbać o warunki sprzyjające powrotowi do zdrowia. Ważne jest też rozpoznanie sytuacji, w której infekcja nie przebiega typowo i wymaga konsultacji lekarskiej.
Jakie są przyczyny przeziębienia?
Przeziębienie wywołują wirusy zakażające błonę śluzową nosa, gardła i innych części górnych dróg oddechowych. Najczęstszą przyczyną są rinowirusy, ale podobną infekcję mogą powodować również sezonowe koronawirusy, adenowirusy i inne wirusy oddechowe. Nie ma więc jednego wirusa przeziębienia, przeciwko któremu można byłoby przygotować uniwersalną szczepionkę.
Do zakażenia dochodzi przede wszystkim podczas kontaktu z osobą zakażoną. Wirusy mogą rozprzestrzeniać się wraz z wydzieliną dróg oddechowych, także w drobnych cząstkach uwalnianych podczas kaszlu, kichania i oddychania. Do przeniesienia niektórych wirusów może dojść również przez zanieczyszczone dłonie, kiedy po dotknięciu przedmiotu przenosimy je do nosa, ust lub oczu.
Czy można się przeziębić od zimna?
Samo wyjście na mróz bez czapki nie powoduje zakażenia wirusem. Skąd zatem większa liczba infekcji w chłodniejszych miesiącach?
Jesienią i zimą częściej przebywamy w zamkniętych pomieszczeniach, nieraz w bliskim kontakcie z innymi ludźmi. Takie warunki ułatwiają rozprzestrzenianie się wirusów oddechowych. Znaczenie mogą mieć również warunki panujące w drogach oddechowych przy oddychaniu zimnym i suchym powietrzem, ale nie zmienia to podstawowego mechanizmu choroby: do przeziębienia potrzebne jest zakażenie wirusem.
Przeziębić można się także latem. Niektóre wirusy odpowiedzialne za infekcje górnych dróg oddechowych krążą przez cały rok.
Warto sprawdzić gabinet tradycyjnej medycyny chińskiej prowadzony przez Luo Xin, w którym dostępna jest akupunktura Kraków.
Jakie są typowe objawy przeziębienia?
Objawy najczęściej rozwijają się stopniowo. Początkowe uczucie suchości lub drapania w gardle może po jednym czy dwóch dniach ustąpić miejsca katarowi, kichaniu i zatkanemu nosowi. U części osób pojawia się również kaszel.
Do typowych objawów należą:
- Katar i niedrożność nosa – początkowo wydzielina bywa wodnista, później może stać się gęstsza.
- Ból lub drapanie w gardle – często szczególnie dokuczliwe na początku infekcji.
- Kichanie i podrażnienie nosa – związane ze stanem zapalnym błony śluzowej.
- Kaszel – może wystąpić w trakcie infekcji i utrzymywać się dłużej niż katar.
- Zmęczenie, ból głowy i niewielkie bóle mięśni – nie u wszystkich osób występują z takim samym nasileniem.
U dorosłych przeziębienie często przebiega bez gorączki albo z niewielkim podwyższeniem temperatury. U dzieci gorączka występuje częściej.
Objawy są w dużym stopniu związane z reakcją organizmu na zakażenie. Stan zapalny błony śluzowej powoduje obrzęk tkanek i zwiększoną produkcję wydzieliny. To dlatego nos może być jednocześnie zatkany i cieknący.
Zmiana koloru kataru na żółty lub zielonkawy nie oznacza automatycznie zakażenia bakteryjnego. Gęstsza, zabarwiona wydzielina może pojawiać się również podczas zwykłego przeziębienia. Sam jej wygląd nie jest powodem do przyjmowania antybiotyku.
Ile trwa przeziębienie?
Najbardziej nasilone objawy często przypadają na pierwsze dni infekcji. Później powinny stopniowo słabnąć. U wielu osób wyraźna poprawa następuje w ciągu tygodnia, choć powrót do dobrego samopoczucia może zająć od jednego do dwóch tygodni.
Kaszel bywa bardziej uporczywy. Nawet gdy nos jest już drożny, a gardło przestaje boleć, drogi oddechowe mogą pozostawać podrażnione. Sam kaszel utrzymujący się nieco dłużej nie musi więc oznaczać nowej infekcji.
Istotny jest kierunek zmian. Stopniowa poprawa przemawia za typowym przebiegiem, natomiast ponowne nasilenie objawów po okresie poprawy, utrzymująca się gorączka albo narastające trudności z oddychaniem wymagają oceny lekarskiej.
Przeziębienie, grypa czy COVID-19 – jak rozpoznać różnicę?
Przeziębienie i grypa mogą zaczynać się podobnie, jednak ich typowy przebieg jest inny. Przy przeziębieniu dominują zwykle objawy dotyczące nosa i gardła. Grypa częściej zaczyna się gwałtownie i powoduje wyraźne rozbicie, gorączkę oraz silniejsze bóle mięśniowe.
Nie jest to jednak reguła pozwalająca samodzielnie rozpoznać chorobę. Grypa może przebiegać bez wysokiej gorączki, a niektóre infekcje przypominające przeziębienie mogą okazać się COVID-19 lub zakażeniem innym wirusem oddechowym.
Różnica ma znaczenie przede wszystkim u osób narażonych na ciężki przebieg zakażeń: seniorów, kobiet w ciąży, osób z obniżoną odpornością i niektórymi chorobami przewlekłymi. Jeśli istnieje podejrzenie grypy lub COVID-19, warto szybko skontaktować się z lekarzem i rozważyć odpowiedni test. W obu chorobach u wybranych pacjentów dostępne jest leczenie przeciwwirusowe, które najlepiej rozpocząć wcześnie.
Jak leczyć przeziębienie w domu?
Leczenie zwykłego przeziębienia polega przede wszystkim na zmniejszaniu dolegliwości. Nie trzeba stosować wielu preparatów jednocześnie. Wybór sposobu postępowania zależy od tego, który objaw jest najbardziej dokuczliwy.
Co pomaga na katar i zatkany nos?
Przy uczuciu zatkania nosa można stosować roztwór soli fizjologicznej w postaci kropli lub sprayu. Pomaga on nawilżyć śluzówkę i ułatwia usuwanie wydzieliny. To rozwiązanie przydatne także wtedy, gdy suche powietrze dodatkowo podrażnia nos.
Leki obkurczające naczynia błony śluzowej, dostępne m.in. w postaci aerozoli, mogą na krótko poprawić drożność nosa. Należy stosować je zgodnie z ulotką i tylko przez ograniczony czas. Długotrwałe używanie może doprowadzić do ponownego nasilenia niedrożności, nazywanego polekowym nieżytem nosa.
Nie wszystkie preparaty są odpowiednie dla dzieci, kobiet w ciąży oraz osób z nadciśnieniem czy niektórymi innymi chorobami. W takich sytuacjach dobór leku trzeba omówić z lekarzem lub farmaceutą.
Jak złagodzić ból gardła i kaszel?
Ciepły napój może przynieść ulgę podrażnionemu gardłu. Nie musi to być specjalna mieszanka ziół – herbata, woda czy bulion również pomagają utrzymać odpowiednie nawodnienie.
Miód może łagodzić kaszel, zwłaszcza wieczorem. Można dodać go do ciepłego, ale nie gorącego napoju. Miodu nie wolno podawać dzieciom przed ukończeniem pierwszego roku życia ze względu na ryzyko botulizmu niemowlęcego.
Dorośli mogą także próbować płukania gardła letnią wodą z solą. Pastylki do ssania bywają pomocne przy miejscowym podrażnieniu, ale nie nadają się dla małych dzieci ze względu na ryzyko zadławienia.
Przy kaszlu istotne jest jego nasilenie i charakter. Inne postępowanie może być potrzebne przy krótkotrwałym kaszlu związanym z podrażnieniem gardła, a inne przy utrzymujących się napadach kaszlu, świstach lub trudnościach z oddychaniem.
Co zrobić przy gorączce i bólu głowy?
Jeżeli infekcji towarzyszą bóle mięśni, ból głowy albo gorączka powodująca dyskomfort, pomocne mogą być leki zawierające paracetamol lub ibuprofen, o ile nie występują przeciwwskazania do ich stosowania. Łagodzą dolegliwości, lecz nie eliminują wirusa.
Szczególną uwagę trzeba zwrócić na preparaty wieloskładnikowe. Część leków reklamowanych jako środki „na przeziębienie i grypę” zawiera już paracetamol. Przyjmowanie równocześnie kolejnego preparatu z tą samą substancją może prowadzić do niebezpiecznego przekroczenia dawki.
Czy odpoczynek i nawilżanie powietrza pomagają?
Podczas infekcji warto ograniczyć intensywną aktywność i pozwolić sobie na sen oraz odpoczynek. Jeśli pojawia się gorączka lub wyraźne osłabienie, forsowanie treningu czy ciężkiej pracy nie jest dobrym pomysłem.
Płyny należy przyjmować regularnie, szczególnie przy gorączce, gdy organizm traci więcej wody. Nie trzeba jednak zmuszać się do wypijania nadmiernych ilości.
W pomieszczeniach z bardzo suchym powietrzem odpowiednio używany nawilżacz może zmniejszyć uczucie suchości w nosie i gardle. Urządzenie wymaga regularnego czyszczenia. Nie zaleca się natomiast wykonywania inhalacji nad miską z wrzątkiem, zwłaszcza u dzieci, ze względu na ryzyko oparzeń.
Czy antybiotyk albo duża dawka witaminy C skrócą przeziębienie?
Antybiotyki działają na bakterie, a nie na wirusy przeziębienia. Nie skracają więc czasu niepowikłanej infekcji wirusowej ani nie zapobiegają automatycznie jej powikłaniom.
Przyjmowanie antybiotyku bez wskazań naraża na działania niepożądane i sprzyja rozwojowi oporności bakterii na leczenie. Jeśli podczas infekcji pojawi się powikłanie bakteryjne, lekarz oceni, czy antybiotyk jest rzeczywiście potrzebny.
Nie ma również przekonujących dowodów, że rozpoczynanie przyjmowania dużych dawek witaminy C, czosnku czy popularnych preparatów „na odporność” po pojawieniu się kataru szybko usunie infekcję. Prawidłowa dieta ma znaczenie dla zdrowia, lecz nie zastępuje leczenia objawowego ani odpoczynku.
Kiedy przeziębienie wymaga kontaktu z lekarzem?
Większość łagodnych infekcji górnych dróg oddechowych ustępuje bez specjalistycznego leczenia. Są jednak sytuacje, w których dalsze czekanie na samoistną poprawę nie jest właściwe.
Pilnej pomocy medycznej wymagają przede wszystkim poważne trudności w oddychaniu, silny lub utrzymujący się ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości czy sinienie ust. W sytuacji zagrożenia życia należy dzwonić pod numer 112 lub 999.
Z lekarzem należy również skontaktować się, jeżeli:
- objawy utrzymują się ponad 10 dni bez wyraźnej poprawy;
- gorączka trwa dłużej niż kilka dni, szczególnie ponad 3–4 dni;
- po początkowej poprawie wracają gorączka lub nasilony kaszel;
- pojawiają się oznaki odwodnienia;
- kaszel utrzymuje się ponad trzy tygodnie;
- infekcja wyraźnie zaostrza chorobę przewlekłą, np. astmę lub POChP.
Osoby z istotnie obniżoną odpornością, ciężkimi chorobami przewlekłymi czy innymi czynnikami zwiększającymi ryzyko powikłań powinny kontaktować się z lekarzem wcześniej. Szczególnie ważne jest to przy podejrzeniu grypy lub COVID-19, gdy decyzja o leczeniu może zależeć od czasu, jaki upłynął od pojawienia się objawów.
Przeziębienie u dzieci – na co uważać?
U małych dzieci nawet zwykły katar może utrudniać jedzenie i sen. Najważniejsza jest obserwacja oddychania, nawodnienia i ogólnego zachowania dziecka.
Gorączka wynosząca 38°C lub więcej u niemowlęcia poniżej trzeciego miesiąca życia wymaga pilnej oceny lekarskiej. U dziecka w wieku od trzech do sześciu miesięcy niepokojąca jest temperatura 39°C lub wyższa.
Nie należy zwlekać z pomocą, gdy dziecko oddycha z wyraźnym wysiłkiem, staje się trudne do wybudzenia, ma sine usta albo oznaki znacznego odwodnienia.
U dzieci nie wolno samodzielnie stosować leków przeznaczonych dla dorosłych ani dobierać dawek na podstawie samej nazwy preparatu. Szczególną ostrożność należy zachować przy wieloskładnikowych lekach na kaszel i przeziębienie. Aspiryny nie podaje się osobom poniżej 16. roku życia.
Jak zapobiegać przeziębieniom?
Najskuteczniejsze działania profilaktyczne dotyczą ograniczania kontaktu z wirusami i ich przenoszenia między ludźmi.
Pomagają w tym codzienne nawyki:
- Mycie rąk wodą z mydłem, zwłaszcza po powrocie z miejsc publicznych, wydmuchiwaniu nosa i kontakcie z osobą chorą.
- Wietrzenie pomieszczeń i poprawianie jakości powietrza w przestrzeniach, gdzie przebywa wiele osób.
- Zakrywanie ust i nosa podczas kaszlu lub kichania, najlepiej jednorazową chusteczką albo zgięciem łokcia.
- Ograniczanie bliskich kontaktów podczas infekcji, szczególnie z niemowlętami, seniorami i osobami przewlekle chorymi.
- Niedotykanie nosa, ust i oczu nieumytymi rękami, zwłaszcza po kontakcie z często używanymi powierzchniami.
Jeśli chorujesz, najlepiej pozostać w domu, dopóki objawy nie zaczną wyraźnie ustępować i przez co najmniej 24 godziny nie będzie gorączki bez przyjmowania leków przeciwgorączkowych. Po powrocie do zwykłych zajęć przez kolejne pięć dni warto zachować dodatkową ostrożność, szczególnie w kontaktach z niemowlętami, seniorami i osobami z obniżoną odpornością. Pomagają w tym m.in. wietrzenie pomieszczeń, higiena rąk, ograniczanie bliskich kontaktów i odpowiednio dobrana maseczka.
Sen, zbilansowane odżywianie i regularna aktywność fizyczna wspierają ogólny stan zdrowia. Nie zapewniają jednak odporności na wszystkie wirusy wywołujące przeziębienie.
Nie istnieje szczepionka przeciwko wszystkim wirusom przeziębienia. Szczepienia przeciw grypie i COVID-19 chronią przed tymi konkretnymi chorobami i ich powikłaniami, a nie przed zwykłym katarem wywołanym rinowirusem.
Przy typowym przeziębieniu najczęściej wystarcza łagodzenie objawów i obserwacja ich przebiegu. Jeżeli jednak zamiast poprawy pojawia się pogorszenie, utrzymująca się gorączka lub problemy z oddychaniem, potrzebna jest ocena lekarska.
Źródła
- CDC – About Common Cold – przyczyny, drogi zakażenia, objawy i powikłania.
- CDC – Manage Common Cold – leczenie objawowe i wskazania do konsultacji.
- NHS – Common Cold – przebieg, czas trwania i domowe sposoby łagodzenia dolegliwości.
- NHS – High Temperature in Children – gorączka i objawy alarmowe u dzieci.
- Pacjent.gov.pl – Kiedy antybiotyk nie leczy – właściwe stosowanie antybiotyków.
- CDC – Preventing Spread of Respiratory Viruses When You’re Sick – ograniczanie zakażeń i powrót do normalnej aktywności.